Litera G – J


Share
image_pdfimage_print
Litera G – J
Głosuj

Litera G

  1. Gadamer, Gademer – 1. ławnik, członek organizacji; 2. właściciel ławy (kramu); 3. mieszkaniec, nie będący obywatelem miasta
  2. Gadenmann – drobny handlarz
  3. Gaffelbote – osoba ogłaszająca o pogrzebie i zapraszająca na ceremonię
  4. gagium – wadium
  5. Gailer – włóczęga, żebrak
  6. Gallicinium, gallicantus – czas po północy
  7. Galmei – galman – mieszanina mineralna; zastosowanie gospodarcze jako ruda cynku; w Polsce występują złoża w okolicach Bytomia i Tarnowskich Gór, oraz Olkusza, Trzebini i Jaworzna; znany już w czasach rzymskich, wykorzystywany do produkcji mosiądzu; długo nie był uznawany za rudę cynku, lecz rodzaj barwnika, który swój złotożółty kolor zawdzięczał miedzi; Galman (Wikipedia); Georg von Giesche; Mineralienatlas Lexicon
  8. Gänder, Gängeler – wędrowny handlarz drobnymi towarami
  9. gangaba – tragarz
  10. Ganser – handlarz drobiem (głównie gęsiami)
  11. Ganter – licytator
  12. Ganthauer – wytwórca koryt, niecek do cerpania wody przy studniach, fontannach
  13. Gantier – rękawicznik
  14. Gantner – bednarz
  15. Gärber-Innung – cech garbarzy
  16. Garbrader – 1. właściciel jadłodajni, zwykle rzeźnik lub osoba pracująca w jadłodajni; 2. rzeźnik sprzedający samemu upieczone lub gotowane mięso
  17. garcifer – kucharz
  18. Gardesoldat – żołnierz warty, gwardii
  19. Garkoch – dzierżawca miejskiej jadłodajni (garkuchni)
  20. Garnknecht – rybak używający do połowu dużej sieci (Garn)
  21. Garnweber – wytwarzał przędzę z włókien, także włosów; warsztat miał w swoim domu, zwykle była to duża izba służąca zarówno jako warsztat, pomieszczenie mieszkalne i sypialnia
  22. Gartenstück – ogród
  23. Gartgeher – żołnierze bez zwierzchnika (bez pana)
  24. Gartierer – zob. Gartgeher
  25. Gärtner – zagrodnik – właściciel domu z ogrodem, teoretycznie posiadający mniejsze pole od siodłaka (Bauer) w praktyce posiadający nierzadko znaczny areał pola uprawnego, czasem trudniący się też rzemiosłem), określany również mianem Kätner (Käthner)
  26. Gärtnerstelle – posiadłość zagrodnicza
  27. Gassenschleifer – wędrowny szlifierz nożyczek i noży
  28. Gassenvogt – nadzorca utrzymania czystości ulic
  29. Gassenwirt – szynkarz, który mógł podawać jedynie napoje
  30. Gast – gość, tj. obcy, cudzoziemiec, także: rzemieślnik marynarki handlowej
  31. Gastalde – urzędnik majątku ziemskiego, zarządca majątku, majordomus
  32. Gastwirt – karczmarz, także oberżysta, na Górnym Śląsku – szynkarz (od szynk – karczma, restauracja)
  33. Gaulichter – formierz świec
  34. Gaumann – wędrowny handlarz
  35. Gauwemann – zob. Gaumann
  36. Gebäudebuch – księga budynkowa-Jest to arytmetyczne zestawienie budynków, według nr administracyjnych we wsi. Zawiera: imię i nazwisko, nr artykułu matrykuły, opis techniczny budynku, nr i powierzchnię parcel zabudowanych stanowiących podwórza, ogrody, adnotacje o rocznym wymiarze podatku budynkowego.
  37. Gebäudesteuerrolle, Gebäudesteuer-Rolle – rejestr podatku od nieruchomości zabudowanych
  38. geboren, geborene, geborne – z domu (nazwisko panieńskie) – zwykle w formie skróconej – geb.
  39. Geelgießer – wytapiacz przedmiotów (odlewów) z mosiądzu
  40. Gegenschreiber – pisarz kontrolujący – prowadził księgi kontrolne, urzędnik górniczy, określany później jako kontroler
  41. Gehuster – starszy, zasiedziały na dworze służący, parobek
  42. Geischelmacher – wyrabiacz pejczy, biczy
  43. Geiselbauer – biedniejszy chłop, który czasem za opłatą lub i mieszkaniem zobowiązał się pracować na dłuższy czas u lepiej uposażonego chłopa
  44. Geiseler, Geisler – sprzedawca mięsa z drobnych zwierząt domowych, też rzeźnik drobnych zwierząt
  45. Geißelträger – urzędnik sprawujący funkcje organizacyjne np. woźnego w sądzie, odpowiedzialny za przesyłki, w sprawach egzekucji komorniczych oraz jako prowadzący oficjalne ceremonie, zwany też: Weibel, Amtsdiener (Szwajcaria)
  46. Gelbgießer – rzemieślnik odlewający z mosiądzu lub innych stopów miedzi świeczniki, sprzączki itp. drobne rzeczy potrzebne w gospodarstwie domowym
  47. Geldner – zajmował się kastrowaniem świń (określany też jako Gelter, Schweinebeschneider)
  48. Geldsasse – zwany też osadnikiem, kolonizatorem (Ansiedler) – dzierżawca nieruchomości, który zwykle zobowiązany był jedynie do opłaty za dzierżawę, bez konieczności odrabiania pańszczyzny, spotykany w m.in. Kurlandii
  49. Geleitseinnehmer – poborca opłat drogowych (ceł, za eskortę)
  50. Geleitsmann – zwierzchnik poborcy opłat drogowych (cła)
  51. Gelter – zajmował się kastrowaniem świń (zob. Geldner)
  52. Gelzenleichter, Gelzer – zajmował się kastrowanie zwięrząt domowych
  53. Gemarkung – obręb ewidencyjny, obręb gminy, zob. Obręb ewidencyjny (Wikipedia)
  54. Gemeindeältester – starszy gminy, sołtys – Landgemeinde-Ordnung z 19 lutego 1866 r. ustanawiał na czele gminy, wybieranego przez zgromadzenie gminne, starszego gminy. Wspierany przez sekretarza i jego pomocników. Prowadził też listy członków gminy (Revisionslisten, Gemeinderolle), pobierał podatki gminne, miał nadzór nad drogami gminnymi
  55. Gemeindeammann – 1. urzędnik gminny; 2. komornik, urzędnik wykonujący egzekucję sądową
  56. Gemeindeempfänger – poborca podatkowy
  57. Gemeindegeschäftsführer – zob. Gemeindeschreiber (pisarz gminny)
  58. Gemeindekosak – dawne określenie posłańca gminnego
  59. Gemeindeschreiber – pisarz gminny, kierował kancelarią gminną, księgowością i zwykle był też pisarzem w sądzie gminnym
  60. Gemeindesekretät – zob. Gemeindeschreiber (pisarz gminny)
  61. Gemeindevorsteher – zgodnie z Landgemeindeordnung z 1866 r. zgromadzenie gminne miało obowiązek wybrać 2 do 4 osób do zarządu gminy (Gemeindevorsteher), mieli oni głos doradczy i wspomagali starszego gminy (Gemeindeältester), czyli sołtysa. W 1917 r. gremium to zostało zmienione, a w 1920 r. przemianowane na administrację gminną (Gemeindeverwaltung) i składało się z 2 do 6 radnych gminy (Gemeinderat), którym mógł zostać każdy pełnoletni mieszkaniec gminy
  62. Gemeindsmann – -1. obywatel cieszący się pełnią praw; 2. samodzielny właściciel ziemski
  63. Gemeine-Zeche – cech pospólny
  64. gemeinschaftlich – wzajemny, obopólny, także: gegenseitig, wechselseitig (występuje w aktach spadkowych (składanie testamentu)
  65. Gemeinsfreunde – wybrani przez gminę zaufani ludzie
  66. Gemeinweibel – pomocnik fedlfebla (Feldwebels)
  67. gemellus – bliźniak
  68. geminus – bliźnięta, bliźniak
  69. gemmagenum – kaflarz
  70. gemmarius – jubiler
  71. Gendarm – żandarm, 1. policjant na terenie wiejskim; 2. urzędnik policji lub służb bezpieczeństwa, a jednocześnie urzędnik prokuratury i sądu
  72. gener – zięć
  73. Generalgewaltiger – najwyższy oficer, zwierzchnik piechoty Landsknechte); 2. wyższy rangą profos (oficer aresztu), zob. Profos (Wikipedia)
  74. Generalia – zagadnienia ogólne – w administracji pruskiej/niemieckiej akta dzielono na Generalia i Specialia, czyli zarządzenia, instrukcje itp. (skrót AG) w danej sprawie oraz konkretne przypadki (skrót AS)
  75. Generalis – ogólny, powszechny
  76. generosus – urodzony
  77. Generosus Dominus – Szlachetnie Urodzony, szlachetny tj. szlachcic, właściciel wsi, wspaniałomyślny, zacny; szlacheckiego pochodzenia; w księgach sądowych i parafialnych określenie urzędników ziemskich i szlachty
  78. Genesis -1. los, przeznaczenie człowieka; 2. część Starego Testamentu
  79. genetrix – matka
  80. Gengler – włóczęga, żebrak, zob. Gailer
  81. genitor – ojciec
  82. Genocidio, genocidium – ludobójstwo
  83. gens – ród
  84. Genseler – handlarz drobiem
  85. genugsam – wystarczająco
  86. Genus – ród, rodzaj, klasa rzeczy, grupa
  87. geometra – mierniczy
  88. Gepeller – wytwórca niewielkich wideł
  89. Gerätewart – magazynier
  90. Gerber – garbiarz, wyrabiał skóry (czerwonoskórnicy używali jako materiału skóry bydlęcej, z kolei białoskórnicy skórek delikatniejszych, z których wyrabiano rękawiczki, lżejszą odzież)
  91. Gerichtsdiener – służący sądowy, goniec
  92. Gerichtsgeschworener – ławnik sądowy, przysięgły
  93. Gerichtskommission – komisja sądowa
  94. Gerichtsmann – członek sądu, ławnik, pierwotnie każdy wolny człowiek w gminie, jako zobowiązany do uczestnictwa w postępowaniu sądowym
  95. Gerichtsschöppe – ławnik sądowy miejskiego lub ziemskiego
  96. Gerichtsverwandter – 1. członek sądu; 2. ławnik
  97. Gerichtsvogt – w średniowieczu władzę sądową sprawował wójt (Vogt, advocatus) jako sędzie miejski (judex civitatis). Usunięcie wójta powodowało przejście jego uprawnień na właściciela ziemskiego, księcia lub króla. W późniejszych czasach władza sądownicza została przekazana burmistrzowi, który wraz z radą (Magistrat) tworzył sąd aż do rozdzielenia władzy administracyjnej od sądowej na pocz. XIX w.
  98. Gerichtsweibel – woźny sądowy
  99. Gerichtszwölfer – członek władz gminnych lub sądu (jeden z 12 ławników)
  100. Gerillhändler – handlarz złomem
  101. germagenum – kaflarz
  102. germanitas – braterstwo
  103. germanus – rodzony, np. rodzony brat
  104. Germsieder – też: Hefesieder, Hefemeister – wyrabiał drożdże
  105. gerulus – tragarz
  106. Geschäftsordnung – regulamin, instrukcja kancelaryjna – ogół reguł (przepisów), według których są załatwiane sprawy w urzędzie, instytucji publicznej lub prywatnej oraz zgromadzeniu parlamentarnym itp.
  107. Geschickter – poseł cechu
  108. Geschlachtwander – handlarz suknem (hurtownik)
  109. Geschlecht – patrycjusz
  110. Geschmeidler – złotnik, jubiler
  111. Geschmeidmacher – wytwarzał mosiądz, także ozdoby z metalu
  112. Gesetzdiener – urzędnik w niższym sądzie do spraw porządku i obyczajowości
  113. Gesinde – czeladź – 1. wszyscy nienależący do rodziny pracownicy zamieszkali w gospodarstwie chłopskim, wraz z ich rodzinami (w XIX w. wyszło z użycia w tym znaczeniu); 2. służący w mieście; 3. czeladnicy i uczniowie w rzemiośle
  114. Gesindewirt – właściciel lub dzierżawca gopodarstwa chłopskiego, nie był zobowiązany do świadczenia na rzecz właściciela ziemskiego, ani odrabiania pańszczyzny, lecz wysyłał swoich parobków
  115. gestator – tragarz
  116. Geuchler – kuglarz, akrobata, sztukmistrz
  117. Gewander, Gewänder – handlarz suknem
  118. Gewandschneider, Gewantsnider – hurtownik sukna
  119. Gewürzkrämer – handlarz przyprawami
  120. Geysler, Geißler – drobny handlarz zwięrzętami rzeźnymi, też zajmjący się ich ubojem
  121. Gezawsigeler – kontroler sukna (po oględzinach zaopatrywał materiał swoją pieczęcią
  122. gezefilaceus – osoba zbierająca dawniej w kościele datki od wiernych
  123. Gigenbuckler – skrzypek
  124. Giler – włóczęga
  125. Gilerhalter – gospodarz przytułku dla żebraków
  126. Ginganweber – tkacz fartuchów
  127. girator – włóczęga
  128. Girschner – kuśnierz
  129. Gitterleinmacher – wyplatacz drucianych siatek
  130. Gittermacher – wyrabiacz drewnianych krat
  131. gladiarius – wytwórca kling, mieczownik,płatnerz (niem. Schwertfeger)
  132. Glasballier – zajmował się polerowaniem, wygładzaniem szkła
  133. Glasewerter – szklarz
  134. Glasmenger – handlarz wyrobami szklanymi
  135. Gläßner – szklarz
  136. Glasverleger – handlarz wyrobami szklanymi
  137. Glätter – wytwórca papieru
  138. glebator – studniarz
  139. Gleitsführer – przewodnik konwoju
  140. Glöckner, Gloeckner – dzwonnik, dawniej w znaczeniu: 1. kościelny (Küster, Messner); 2. strażnik na wieży (Turmwächter)
  141. Glossa – komentarz – objaśnienia do orzeczenia sądowego, wyjaśnianie niezrozumiałych treści
  142. Glossa interlinearis – komentarz między wierszami przepisów
  143. Glossa marginalis – glosa na marginesie tekstu przepisów
  144. Glotzenmacher – wytwórca drewnianych butów
  145. Glufenmacher – wytwórca szpilek, szpilkarz
  146. glulinator – introligator
  147. gnarus – znany, znajomy
  148. Gnosa – Wielmożna – szlachetnie urodzona
  149. Gnosor – Wielmożny – szlachetnie urodzony
  150. Gnosorum – Wielmożni
  151. gnosus, generosus – urodzony, szlachetny, szlachcic
  152. Gogrefe – wójt
  153. Goldgräber – czyściciel latryn, ustępów
  154. Goldschmiede-Innung – cech złotników
  155. Goldspinner – wytwórca złotych i srebrnych nici
  156. Gollerwascher – czyścił kurtki skórzane (Koller)
  157. Golzer – zajmował się kastrowaniem zwierząt
  158. Gordeler – powroźnik
  159. Gottesvater – 1. zwierzchnik kościelny; 2. ksiądz
  160. Gotzenträger – handlarz, też wędrowny, obrazkami świętych
  161. Grabenfeger – czyściciel latryn, ustępów
  162. Grabenknecht, Grabenmeister – opiekował się rowami z wodą, w tym fosą
  163. Grabner – grawer
  164. gradatio – stopniowanie
  165. Gradirer, Gradierer – grawer (wyrabiał też tłoki pieczętne)
  166. gradus – stopień
  167. grammaticus – nauczyciel, nauczyciel gramatyki
  168. Granatrosenschneider, Granatrosensetzer, Granatschleifer, Granatschneider, Granatsetzer – wyrabiał biżuterię z granatów, zob. Granat (Wikipedia)
  169. Granatwerferschutzen – moździerzysta
  170. grandaevus – sędziwy
  171. Grapengießer – specjalista w odlewnictwie mosiądzu
  172. Grapper – ładowacz soli
  173. Gräser – kosiarz, też dozorca pastwiska
  174. grassans – rozbójnicy
  175. Gratirer – wytwórca tłoków pieczętnych, grawer
  176. Gräupner – handlarz zbożem, artykułami spożywczymi
  177. Grautücher – wytwórca i handlarz szarym suknem
  178. Gravamen – ciężar, zażalenie, część skargi
  179. Gravamina – zarzuty, skargi (często występuje w pismach XVI-XVII w.)
  180. grebius – 1. pisarz; 3. sędzia
  181. Greisler – na Śląsku – sprzedawca kaszy (krupy), także jej producent; w Austrii i Bawarii – ogólnie sprzedawca detaliczny produktów potrzebnych w gospodarstwie domowym
  182. Gremp, Gremper, Grempler – handlarz starzyzną
  183. Grenadier – grenadier – pierwotnie żołnierz w trakcie walki używający granatów
  184. Greve – wójt
  185. Grobbinder – bednarz (produkował beczki)
  186. Grobgrünmacher – wytwarzał ufarbowane na zielono sukno z wełny
  187. Grobschleifer – tynkarz (wygładzał tynk)
  188. Grohgräfe – wójt
  189. Gropengießer – wytwarzał drobne przedmioty z mosiądzu, zob. Gelbgießer (Wikipedia)
  190. Gröper, Gröpeler – garncarz
  191. Gropper – pracownik, który wyładowywał towary w beczkach ze statków
  192. Gropschleifer – tynkarz (wygładzał tynk)
  193. Großbinder – bednarz, który produkował duże beczki
  194. Großerbe – właściciel większego domu z pełnym prawem miejskim; 2. większy właściciel ziemski
  195. grosso modo – w dużym przybliżeniu
  196. Großuhrmacher – wyrabiał zegary umieszczane na wieży
  197. Grundakten – akta gruntowe
  198. Grundbesitzer – właściciel ziemski-właściciel gruntu (nieruchomości)
  199. Grundbuch – księga gruntowa-dziś: księga wieczysta, składa się z czterech działów zawierających: oznaczenie nieruchomości, wpisy dotyczące prawa własności i/lub użytkowania wieczystego, ograniczone prawa rzeczowe (poza hipoteką) oraz ograniczenia w rozporządzaniu nieruchomością, wpisy dotyczące innych praw lub roszczeń, hipoteki obciążające nieruchomość. Obok księgi wieczystej sąd prowadzi jej akta, do których dołączane są wszelkie dokumenty dotyczące nieruchomości. Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych sprawia, że w razie niezgodności pomiędzy stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według księgi wieczystej nabył własność lub inne prawo rzeczowe. Księgi wieczyste, tak jak dzisiaj, były jawne i z ich przeglądaniem nie były związane żadne opłaty – Księga wieczysta (Wikipedia); Centralna Baza Danych Ksiąg Wieczystych
  200. Grundbuchamt – urząd ksiąg gruntowych; urząd ksiąg wieczystych-zajmowały się prowadzeniem ksiąg gruntowych przed utworzeniem sądów obwodowych. Sprawy ksiąg gruntowych (prowadzone do tej pory przez sędziego urzędu ds. ksiąg wieczystych (Grundbuchrichter) przejęte zostały przez sędziów sądu obwodowego. Prowadzenie ksiąg wieczystych przekazane zostało pisarzom sądowym (zob. Handbuch für amtsrichterliche Geschäfte, bearb. von Hermann Jastrow, Berlin 1893, s. 10)
  201. Grundliste – wykaz wszystkich zamieszkałych na terenie gminy (lub odpowiadającego okręgu) osób, które mogą zostać powołane do godności ławnika, sporządzany corocznie przez sołtysa (lub odpowiadającego mu naczelnika), zob. Urliste
  202. Grundmeister – przygotowywał otwór pod budowę studni, fontanny
  203. Grundschuld – dług gruntowy-praktycznie to samo co hipoteka, termin z zakresu sądownictwa niespornego (freiwillige Gerichtsbarkeit), w ramach prawa rzeczowego ustanowiona wierzytelność na nieruchomości (Forderrungsrechte). Jest to jedna z form długu (zastaw na gruncie). Jej ściągnięcie mogło nastąpić poprzez sekwestrację, zarząd przymusowy (Zwangsverwaltung) lub subhastację (przymusowa licytacja)
  204. Grundstück – działka (gruntu), nieruchomość gruntowa, zob. Działka ewidencyjna (Wikipedia)
  205. Gruppenleiter – dowódca grupy
  206. grutarius – producent lub kupiec kasz i ziemiopłodów
  207. Grüter – wytwórca mieszanki ziół i przypraw do piwa, zwanego stąd też Grutbier, piwo to było rozpowszechnione szczególnie u wybrzeży Morza Północnego między XIII a XVI wiekiem, gdy zaczęło być wypierane przez piwo chmielowe, zob. Grut (Wikipedia)
  208. Grützner – młynarz produkujący kaszę
  209. guardianus – strażnik
  210. Gufener – iglarz (wyrabiał igły)
  211. Guiliemus – Wilhelm
  212. Gulder – pozłacał przedmioty
  213. Gulichter – wytapiacz świec
  214. Gumpenmacher – wytwórca lalek, marionetek
  215. Gumper – przygotowywał otwór pod budowę studni, fontanny Brunnenbauer (Gumpe – dziura w ziemi, w której zbiera się woda)
  216. Gürtler – paskarz – wytwarzał paski i zamki (klamry) z mosiądzu
  217. Gut – posiadłość
  218. Gutfertiger – spedytor
  219. Gütler – właściciel niewielkiej nieruchomości (też: Kleinbauer)
  220. Gutschier – woźnica
  221. Gutsknecht – parobek dworski (też Hofesknecht), zatrudniony w majątku ziemskim, opłacany pieniędzmi lub w naturze, mógł posiadać niewielki ogródek, a jego dzieci mogły pobierać częsciowo darmowe nauki w szkole przy dworze
  222. Gyseler— handlarz drobną zwierzyną, też rzeźnik (niem. Kleinviehhändler) – też Geisler, Geiseler

Litera H

  1. Haak – handlarz detaliczny; dziś niem. Kleinhändler
  2. Haararbeiter – perukarz
  3. Haarmaler – malarz, rysownik; rysował piórkiem przy użyciu włosów ludzkich
  4. Haarscherer – fryzjer; też – golibroda
  5. Haarsticker – hafciarz; haftował pejzaże, portrety, itp., z włosów ludzkich na białym jedwabiu
  6. Habeas corpus ad prosequendum – nakaz ścigania karnego, zob. Habeas corpus (Wikipedia)
  7. Haberer – zamaskowani sędziowie sądu ludowego stosowanego w Górnej Bawarii; zob. Haberfeldtreiben
  8. Haberfeldtreiben – rodzaj sądownictwa ludowego stosowany w Górnej Bawarii dla lichwiarzy, skąpców itp. wykroczeń, których nie można było ukarać przed sądem zwykłym
  9. Habermann – producent kaszy owsianej
  10. habilis – zdolny; stosowny, zdolny, odpowiedni (do czegoś)
  11. habitus – stan; sprawność, system
  12. Hachelmutter – nadzorczyni przy wytwarzaniu lnu
  13. Hachmeister – jastrzębiarz; opiekun jastrzębi używanych do polowań
  14. Hacker – drobny chłop, dzierżawca
  15. Häcker – 1. rolnik; 2. właściciel winnicy
  16. Hadernsammler – zbierał, skupywał szmaty na obszarze, który mu podlegał (na mocy specjalnych uprawnień, przywilejów), w celu produkcji papieru; zwykle przywilej ten otrzymywali sami papiernicy (Papiermüller), którzy zatrudniali owych zbieraczy szmat
  17. haeres – dziedzic; posiadacz, właściciel, np. haeres villae – posiadacz wsi
  18. Hafenbinder – łatacz garnków; dziś niem. Topfflicker
  19. Hafenreffer – handlarz garnkami; dziś niem. Topfhändler
  20. Hafner – garncarz; określenie górnoniemieckie, wytwarza naczynia z gliny; Häfen – naczynia z gliny
  21. Haftelmacher, Heftelmacher – producent zapięć do ubrań itp.; „Zinnen, wie ein Heftelmacher“ – przysł. śląskie (robić zaciętą, kłótliwą ponurą minę)
  22. Hahnmacher – producent kurków
  23. Hake, Haken – handlarz detaliczny; też – Haak
  24. Häker – drobny chłop lub dzierżawca; też – Hacker
  25. Halbhöfner, Halbspänner – średni kmieć (półkmieć)
  26. Halbwinner – dzierżawca (na szczególnych warunkach), który połowę zysków przekazuje właścicielowi; dzierżawa na 6 lub 12 lat; też – Halfe; Halfe (GenWiki)
  27. Hallier – handlarz detaliczny w hali targowej
  28. Hornung – luty

Litera I

  1. iaculator – błazen, kuglarz, też: oszust
  2. ibidem – tamże, w tym samym miejscu (w tym samym dziele)
  3. iczlich – kilka, niejeden (dziś – etlich)
  4. igniculus – iskierka, żar
  5. ignominiosus – haniebny
  6. ignorantia iuris nocet – nieznajomość prawa szkodzi
  7. illata – posag
  8. illegitimi thori – z nieprawego łoża
  9. illegitimus – nieślubny
  10. Illuminist – iluminator rękopisów, ksiąg (też: Initialienmaler)
  11. illustris – w odniesieniu do szlachty na oznaczenie rodzin książęcych
  12. illustrissimus ac magnificus – jaśnie wielmożny – w średniowieczu użwano przymiotnika illustris dla określenia rodzin książęcych; illustrissimus używano w stosunku do najwyższych magnatów
  13. Illustrissimus ac Magnificus Dominus (skrót IDM) – Jaśnie Wielmożny Pan, Najjaśniejszy Pan
  14. im gesegtem dinge, im gesegten Stadtdinge; in gehegtem dinge – przed zgromadzeniem, radą (miasta) – w dokumentach średniowiecznych zwykle w formule: przed zebraną radą stawił się NN i oświadczył (przedstawił)
  15. imbecillus – słaby, bezsilny
  16. Immediatstadt – miasto królewskie, (zob. Historia Śląska, t. II, cz. 1, 1966 r., s. 64)
  17. immerens – niewinny
  18. imperium – cesarstwo
  19. impermissus – niedozwolony
  20. impignoratio – zastawienie
  21. impius – bezbożny
  22. implicite – ciemno, niewyraźnie, pośrednio
  23. impressor, imprimatorus – drukarz
  24. impuditia – nierząd
  25. in concreto – określonej sytuacji, w określonym wypadku
  26. in extenso – w całości
  27. in extreme – w ostateczności
  28. in fine – na końcu stronicy, rozdziału
  29. in genere – w ogóle
  30. in integrum – na nowo, całkowicie, w pełni
  31. in principio – w zasadzie
  32. in spe – w przyszłości
  33. in statu dormiendi – w stanie uśpienia
  34. in statu nascendi – w stanie rodzenia się, powstawania
  35. in statu praesenti – w stanie obecnym
  36. in vivo – na żywym ciele
  37. incapacitas cuiusvis functionis – utrata zdolności piastowania urzędów
  38. incelebratus – nie wspominany
  39. incensio – podpalenie, pożar
  40. incensio luminis – pora zapalenia świateł, po zachodzie słońca
  41. incesto – zhańbić
  42. incestus – kazirodztwo
  43. incisor – krawiec, krojczy
  44. incognitus – nieznany
  45. incola – mieszkaniec
  46. incommendatus – opuszczony, pozostawiony
  47. inconcessus – zakazany
  48. inconsolabilis – niepocieszony
  49. incredulus – niewierzący
  50. incrementum – potomek
  51. Inculpata tutela – obrona konieczna
  52. incunabula – miejsce urodzenia, dzieciństwo
  53. indagatio – badanie
  54. indemnis – bez szkody
  55. indubius – niewątpliwy
  56. indundatio aquae – zalewek – prawo spuszczania wody ze stawów na grunt sąsiada
  57. indusiarius – krawiec koszul
  58. inedia – post, głód
  59. inelinatio mediae noctis – czas bezpośredni po północy
  60. inenodabilis – nierozwikłany
  61. infamis – zniesławiony, hańba, skazany na infamię
  62. infans – dziecko, niemowlę
  63. infector – farbiarz
  64. infelix – niepłodny
  65. infidelis – niewierny, wiarołomny, czasem na określenie Żyda
  66. infirmatio – osłabienie, choroba
  67. inflatio – wzdęcie
  68. Ingrossationsbuch – księga ingrosacyjna – zawiera wpisy in extenso dotyczące zmian własności nieruchomości, obciążeń, dziedziczenia itp. Prowadzone w XVIII w. dla ksiąg gruntowych, razem z aktami gruntowymi, w których znajdowały się wówczas tylko adnotacje. Przestały obowiązywać od 1810 r. Ich rolę przejęły akta gruntowe (Grundakten), K. Orzechowski, Księgi i akta śląskiej hipoteki jako źródło historyczno-prawne, “Czasopismo Prawno-Historyczne” t. VIII zesz. 1 1956 r.
  69. inhumatus – nie pogrzebany
  70. Initialienmaler – malarz inicjałów na rękopisach (Rotmaler)
  71. Inkulpat – inkulpat, obwiniony, podejrzany – pierwotne znaczenie – osoba przed rozpoczęciem procesu inkwizycyjnego, po którego zakończeniu określano ją mianem Inquisit; stosowane aż do XIX wieku w sądownictwie, zob. Inkulpat (Wikipedia)
  72. Inlieger – najemca, komornik
  73. Inmann – mieszkaniec
  74. innotescentia – osobny pozew wydany przez egzekwenta do opornego egzekuta, by stawił się w oznaczonym terminie przed starostą
  75. innuptus – nieżonaty, kawaler, wdowiec
  76. inominatus – wyklęty
  77. inopia – bieda
  78. inpraescriptibilis – nie podlegający prawu dawności
  79. inquam – mówić
  80. inquilinus – komornik, kątnik – ubogi chłop mieszkający u innego gospodarza/chłopa, pracownik folwarku, lokator
  81. Inquisator – badacz kościelny
  82. insanabilis – nieuleczalny
  83. insanitas – choroba
  84. insanus – wariat, szalony
  85. insepultus – nie pogrzebany
  86. Inseß – ławnik (np. rady miasta)
  87. Insigill (Insigel) – pieczęć – forma występująca w dokumentach średniowiecznych przy zapowiedzi przywieszenia pieczęci
  88. insolabilis – niepocieszony
  89. inspector – dozorca
  90. insperatus – niespodziewany
  91. Inste – najemca, mieszkający kątem
  92. instigator – instygator – najwyższy prokurator państwa
  93. institor – kramarz
  94. Instleute – 1. robotnicy dniówkowi; 2. służba na dworze
  95. Instmann – parobek – pracownik rolny świadczący powinności u bogatszego chłopa lub w majątku ziemskim, kontrakt zawiązywany był zwykle na rok, często był jednak utrzymywany przez lata (dziesieciolecia)
  96. instructor – nauczyciel, instruktor
  97. Instrumentalist – instrumentalista – wytwarzał instrumenty (dziś w znaczeniu – muzyk)
  98. integer – nieuszkodzony, pierwotny, zupełny
  99. integrum est – jest dozwolone, słuszne, prawne;
  100. Intempestum, intempesta nox – czas przed północą
  101. Intendant – intendent, zarządca, administrator – 1. w Prusach – tytuł nadkomisarzy wojennych zajmujących się zaopatrzeniem armii; 2. we Francji w czasach ancien régime’u urzędnik administracji o bardzo szerokim zakresie kompetencji w swoim dystrykcie; 3. zarządca instytucji publicznej (muzeum, teatru)
  102. intercedo – zastępować kogoś, występować w czyimś imieniu, spełniać czyjąś funkcję
  103. interfectio – zabójstwo
  104. interitio – zagłada
  105. interrogatoria – protokół śledztwa
  106. Intervallum – czas od Bożego Narodzenia do 1-szej niedzieli Wielkiego Postu
  107. intestatus – zmarły bez testamentu
  108. Intraneus – osoba o szczególnych, wskazanych w ustawie właściwościach
  109. intromissio – intromisja, wwiązanie – wejście w posiadanie (ogłoszenie)
  110. intromittendum in bona – wwiedzenie w posiadanie
  111. intumulatus – nie pogrzebany
  112. invado – wkraczać, najeżdżać
  113. inventus – znajda, podrzutek
  114. invisus – nie widziany
  115. inwigilator – stróż
  116. ioculator – błazen, kuglarz, oszust
  117. ior, Jorem – rok
  118. Ipser – 1. malarz pokojowy; 2. sztukator
  119. ipso facto – na mocy samego faktu
  120. ipso iure – z mocy samego prawa
  121. Ircher – białoskórnik
  122. irrepertus – nie znaleziony
  123. irritus – nieważny
  124. iter delicti – formy stadialne czynu zabronionego
  125. itzig – teraźniejszy, bieżący, teraźniejszy (dziś – jetzt) – forma stosowana w dokumentach średniowiecznych, np. itziges Jahrs – jetzigen Jahres
  126. iudex – sędzia
  127. iudicatura – orzecznictwo
  128. iudicialiter(sis) responsurus – wezwanie pozwanego do sądowej odpowiedzialności
  129. iudicialiter attentaturus – egzekut ma się stawić
  130. iudicialiter satisfacturus – wezwanie do zadośćuczynienia zgodnie z wyrokiem
  131. iudicida – sędzic
  132. iuramentum partis cum testibus – przysięga ze świadkami
  133. iuramentum proprium – przysięga własna (bez świadków)
  134. iuribus aliarum personarum nihil ibidem nocendo – klauzula, że powód nie chce naruszać praw innych osób na dobrach pozwanego
  135. iurisprudentia – prawoznawstwo, nauka prawa
  136. iurista – prawnik
  137. ius – prawo
  138. ius aggratiandi – prawo łaski
  139. ius albinagii – prawo kaduka
  140. ius castigandi – prawo karcenia domowego
  141. ius coercendi – prawo nakładania kar
  142. ius communicativum – prawo posiadania służące żonie po śmierci męża
  143. ius emphitheuticum – prawo lenne
  144. ius ex non scripto – prawo zwyczajowe, prawo nie spisane
  145. ius melleficatorum – prawo bartne, obelne
  146. ius obligatorium – prawo zastawne
  147. ius poenale – prawo karne
  148. ius primae noctis – prawo pierwszej nocy
  149. ius provinciale – prawo ziemskie
  150. ius proximitatis – prawo bliższości
  151. ius puniendi – prawo karania, prawo karne podmiotowe
  152. ius retractius – prawo retraktu (wykupu)
  153. iustitia – sprawiedliwość, wymiar sprawiedliwości
  154. iuvenis – młodzieniec, kawaler
  155. iuxta – blisko, obok, wedle

Litera J

  1. Jacobsbruder – pielgrzym, przede wszystkim w odniesieniu do Santiago de Compostella
  2. jedermänniglich – każdy, wszyscy – w dokumentach średniowiecznych (zwykle w formie: każdy, komu dokument został ogłoszony, czytał go…)
  3. joculator – minstrel, akrobata – tańczący na linie
  4. Jodin – prowadził konie pociągowe transportu rzecznego w górę rzeki
  5. Joncfer – siostra zakonna
  6. Jopenhauer – wyrabiał drewniane koryta
  7. Jubilierer – jubiler
  8. Juchtenlederer – garbarz (wyprawiał skóry bydlęce – jucht)
  9. judex castrensis – sędzia grodzki
  10. judex terrestris – sędzia ziemski
  11. Jungmann – majtek (zwykły marynarz)
  12. Juris patronatus – prawo patronatu (prawo zwierzchności, najczęściej nad miejscowym kościołem i szkołą)
  13. Justitzdirektor – stał obok burmistrza na czele magistratu; godność często łączona z innymi funkcjami w zarządzie miejskim, np. Prokonsul, Feuerbürgermeister i in.
  14. Justiziar – justycjariusz – reprezentant właściciela ziemskiego prowadzący na jego zlecenie działania prawne, w tym – prowadzenie spraw w sądzie patrymonialnym,
  15. juvenis – kawaler

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *