Korzystanie z materiałów w archiwum państwowym – dawniej i dziś

Wszystkie materiały w każdym archiwum państwowym są dostępne dla każdego, bez żadnych dodatkowych upoważnień. Wyjątkiem są przypadki, gdy:

  • materiały te zawierają dane osobowe (dotyczy to tylko osób żyjących, a więc niewielkiego procentu zasobu, z ostatnich kilkudziesięciu lat)
  • zawierają tajemnice chronione prawem (bardzo rzadki przypadek)
  • oryginał jest zniszczony lub w trakcie konserwacji (trzeba mieć pecha, żeby tak trafić)
  • zakaz udostępniania zawarto w umowie depozytu (teoretycznie możliwe, ale praktycznie niespotykane).

Aby dotrzeć do szukanej informacji, posługujemy się dostępnymi pomocami archiwalnymi:

  • spis zespołów
  • inwentarz archiwalny
  • inne pomoce, jak: skorowidze, indeksy, przewodniki (rzadziej spotykane).

Coraz więcej inwentarzy wszystkich archiwów państwowych w Polsce dostępnych jest online (www.szukajwarchiwach.pl). Niektóre nawet ze skanami całych jednostek archiwalnych. To znacząco ułatwia i przyspiesza kwerendy w archiwach.

Jak wygląda to od strony praktycznej?

  1. Kiedyś należało przyjechać do archiwum. Dziś z jednego miejsca mamy dostęp do wszystkich archiwów.
  2. Zaczynało się od zgłoszenia użytkownika i przeglądania zeszytu ze spisem wszystkich zespołów archiwalnych. Dziś spis zespołów wygląda np. tak: http://www.szukajwarchiwach.pl/45#tabZasoby
  3. Jeśli zespół nas zainteresował, prosiliśmy o inwentarz. Dziś po prostu klikamy w nazwę i otrzymujemy wstęp z inwentarzem w domu: http://www.szukajwarchiwach.pl/45/1/0/?q=XARCHro:45+XTYPEro:zesp&order=syg_order&wynik=1&rpp=15&page=1#tabZespol
  4. Inwentarze dużych zespołów często dzielone były na tomy i ich przeglądanie trwało wiele godzin. W ten sposób jeden dzień kwerendy mieliśmy z głowy. Dziś przed wyjazdem przeglądamy inwentarz: http://www.szukajwarchiwach.pl/45/1/0/?q=XARCHro:45+XTYPEro:zesp&order=syg_order&wynik=1&rpp=15&page=1#tabJednostki
  5. Potem następowało wypisywanie rewersów, które były realizowane czasem dopiero następnego dnia. Dziś rewersy możemy ściągnąć ze strony archiwum: http://opole.ap.gov.pl/zasob/formularze.html, wypełnić w domu, a nawet przesłać mailem, aby jednostki już czekały.
  6. Biorąc pod uwagę, że coraz więcej materiałów zostało zdigitalizowanych. Możemy od razu dostać jednostkę bez wyjeżdżania do archiwum. Nawet jeśli miałby to być skan z mikrofilmu: http://www.szukajwarchiwach.pl/45/22/0/1/1#tabSkany

A jeśli nie chcemy szukać tradycyjnie, po strukturze zasobu archiwalnego, wpisujemy szukane hasło w wyszukiwarkę i mamy wszystkie wyniki, do tego ze wszystkich archiwów w Polsce – od razu. Przykładowo dla hasła „Opole”: http://www.szukajwarchiwach.pl/search?q=Opole

Aby zawęzić wyniki do Archiwum Państwowego w Opolu, dodajemy filtr „Archiwum”, znajdujący się w kolumnie po lewej stronie.

 




Internet Archive – wyszukiwarka

Search Open LibraryWyszukiwanie pełnotekstowe jest najwygodniejszym i najczęściej wykorzystywanym sposobem szukania w internecie. Także popularny serwis prezentujący archiwalne wersje stron internetowych Internet Archive przygotował taką wyszukiwarkę.

Dostępna jest pod adresem Search Inside. Jest to wersja beta, dlatego zdarzają się jeszcze błędy. Przykładowo nie można używać polskich znaków. Jednak wpisanie frazy bez “ogonków” (np. “slask” zamiast “śląsk”) umożliwia odnalezienie zarchiwizowanych stron.

 




Spisy nazwisk akt stanu cywilnego z Berlina

Landesarchiv Berlin udostępniło online bazę danych ze spisami nazwisk z akt stanu cywilnego. W sumie ok. 4,5 tys. tomów z rejestrów urodzeń (lata 1873-1903), ślubów (lata 1874-1933) i zgonów (lata 1874-1983).

Informacje na temat projektu na stronie archiwum berlińskiego..

Link do bazy danych: Standesamtsabfrage.

Landesarchiv Berlin




Boże chroń mnie przed kurzem i brudem…

Gott schütze mich
Gott schütze mich vor Staub und Schmutz, vor Feuer, Krieg und Denkmalschutz

(Boże chroń mnie przed kurzem i brudem, przed ogniem, wojną oraz ochroną zabytków).

Podobny napis mógłby znajdować się na budynku każdego archiwum. Pozostaje tylko pytanie, co byłoby ostatnim członem tego wezwania… 😉
W rzeczywistości napis znajduje się na ścianie frontowej browaru Fässla w Bambergu




Likwidacja kierunków humanistycznych na uczelniach

W połowie września 2015 r. blady strach padł na uczonych kierunków humanistycznych, w szczególności tych w Japonii. Niemniej wiadomość ta odbiła się szerokim echem i szybko dotarła do Europy (zobacz wpis na Archivalia oraz na blogu Archeologik).

Otóż minister edukacji Hakuban Shimomura rozesłał list do wszystkich 86 uczelni, aby rozpoczęły działania w celu zniesienia lub przeorganizowania kierunków humanistycznych na takie, które lepiej będą odpowiadały potrzebom społeczeństwa.

Wprawdzie kilka uniwersytetów wystąpiło przeciwko tym żądaniom, jednak aż 26 z 60 japońskich uczelni, na których takie kierunki istnieją zapewniło o realizacji decyzji władz, a 17 z nich już postanowiło o zatrzymaniu rekrutacji na te kierunki (w tym także na prawo i ekonomię).

Uzasadnieniem tych zmian jest to, iż pieniądze publiczne powinny być wydawane na kształcenie w dziedzinach pożyteczniejszych dla społeczeństwa.

W przypadku archiwistyki wniosek nasuwa się sam: rozwijać należy wiedzę z zakresu informatyki, programowania – dla materiałów w postaci cyfrowej oraz konserwacji dla tych, które jeszcze pozostały w wersji analogowej.
Zasady opisu metadanymi zostaną uregulowane odpowiednimi aktami prawnymi, a całą dotychczasową metodykę można zarchiwizować, jako relikt przeszłości.
Naturalnie jakiekolwiek prace naukowe w archiwach powinny zostać bezwzględnie zarzucone, jako niepożyteczne i marnujące pieniądze publiczne (czas to też pieniądz).
Decyzja władz japońskich budzi zrozumiały niepokój, a może wręcz przerażenie w środowiskach uniwersyteckich. Nie powinno to być jednakże zaskoczeniem, podobne decyzje podejmowały władze Kanady już kilka lat temu, również ograniczając finansowanie – z tych samych powodów – kierunków humanistycznych. Zarówno w jednym, jak i drugim przypadku działania te związane są także ze zmniejszonym napływem studentów (niż demograficzny), co powoduje, że część uczelni – w szczególności nauki humanistyczne – nie jest w stanie zapewnić pełną obsadę takich kierunków i, wobec braku popytu, naturalnym wydaje ich likwidacja.



Zmiana adresu serwisu

Uwaga! Serwis Rotulus dostępny jest obecnie pod adresem: rotulus.arcaion.pl

Serdecznie zapraszam!




Zachowanie cyfrowego dziedzictwa archiwalnego

Narodowe Archiwum Cyfrowe i Uniwersytet Mikołaja Kopernika zapraszają na konferencję Zachowanie cyfrowego dziedzictwa archiwalnego

Termin: 24-25 czerwca 2015 roku
Miejsce: Collegium Humanisticum, przy ul. Władysława Bojarskiego 1, Toruń

Tematyka to m.in.:

  • dokument elektroniczny, jak go definiować i co na to archiwistyka
  • ile dokumentów elektronicznych jest w archiwach i co archiwa jeszcze ukrywają
  • archiwalia cyfrowe
  • archiwizacja Internetu
  • i wiele innych…

Zobacz szczegóły i program konferencji




O nieszczęściu wypierania piwa przez herbatę

O przewadze piwa nad napojem zwanym herbatą, która – w przeciwieństwie do piwa oczywiście – była powodem wszelkich nieszczęść wypowiadali się znawcy już w XVIII wieku:
Aber ein Hauptgrund der starken Mortalität liegt gewis in dem ungeheuren Theetrinken.Dies Getränk hat hier das Bier völlig verdrängt und wird im Durchschnitt 3, 4 bis 5 Mal,und kommen Fremde dazu, wohl noch ein Paar Mal mehr, täglich in großer Quantität zu sich genommen. Dadurch mus es natürlich den Körper erschlaffen,
das Zeugungsvermögen schwächen, die Gesundheit allmählig aufreiben.
W tłumaczeniu przedstawia się to mnie więcej tak:
Główny powód jest zwiększonej śmiertelności leży z pewnością
w niepohamowanym piciu herbaty. Napój ten tutaj niemal całkowicie wyparł piwo
i jest spożywany średnio 3, 4 do 5 razu, a jeśli dochodzą do tego obcy, to
prawdopodobnie jeszcze kilka razy więcej, dziennie i to znacznych ilościach.
Skutkiem czego musi być naturalnie powodem wiotczenia ciała, osłabienia płodności,
stopniowego wyniszczenia zdrowia.

Źródło: E.C. Kruse: Beschreibung der Insel Hoge, [w:] “Schleswig-Holsteinische Provinzialberichte“, 1794 r., Bd. 2, s. 214 i nast. (cyt. za: Jens Lorenzen (Hg.), Drei Hallig-Beschreibungen aus der Zeit um 1800




Pouczenia dla początkującego archiwisty

Z okazji Międzynarodowego Dnia Archiwów (9 czerwca) przygotowałem krótki tekst z XVIII wieku o wartości pracy archiwisty.

Wersja oryginalna:

anmerkungen uber die archive, den archivar, und dessen arbeiten
Anmerkungen
über
die Archive, den Archivar, und dessen
Arbeiten
Wenn Archive die Verhältnisse sind, in
welchen die öffentliche Urkunden, und
Papiere eines Staats, einer Herrschaft, einer
Kirche, einer Gemeinde, oder auch nur eines
Gutbesitzers zur Sicherheit, und zum Gebrauche
aufbewahret werden; so folgt von selbst, daß der
Vorsteher dieser Verhältnisse, der Archivar, sein
Hauptaugenmerk auf die Einrichtung, auf die
Erhaltung, und auf den nützlichen Gebrauch der-
selben zu richten habe. In diesem besteht seine
ganze Beschäftigung: hat er sie gut, und nach
dem wahren Archivsgeist verrichtet, so ist er für
den Staat ein höchstnützlicher Mann, und hat
den billigsten Anspruch auf ewigen Dank. –

Tłumaczenie:

 
Uwagi o archiwach, archiwiście i jego pracach
Jako że w archiwach takowe okoliczności występują, iż dokumenty publiczne, papiery państwowe, księstwa, Kościoła, gminy, albo też zaledwie majątku ziemskiego dla bezpieczeństwa oraz użytku przechowywane są; wynika samo z siebie, iż zarządca tegoż stanu, archiwista, swoją główną uwagę skupić winien na przygotowaniu, na zachowaniu oraz na przydatnym wykorzystaniu tychże. Na tym polega całe jego zajęcie: wykonuje je dobrze, sprawuje zgodnie z prawdziwym duchem archiwisty, tako jest on w najwyższym stopniu przydatnym państwu człowiekiem i ma pełne prawo do wiecznej wdzięczności.
Belehrung eines angehenden Archivars, Augsburg : Bey Leonhard Benedikt, 1796

Znalezione na: Archivalia, Belehrung eines angehenden Archivars (1796)



Sto lat I wojny światowej – projekt Austriackiego Archiwum Państwowego

Niezwykle ciekawy, a do tego bardzo starannie przygotowany i skonstruowany serwis poświęcony I wojnie światowej z okazji stulecia prezentuje Austriackie Archiwum Państwowe (Österreichisches Staatsarchiv):

1914-2014 Sto lat piewrwszej wojny światowej

Projekt Austriackiego Archiwum Państwowego z okazji stulecia I wojny światowej

Jest to wirtualna wystawa, gdzie poza starannie dobranymi zdjęciami i skanami dokumentów archiwalnych, znajdziemy również ciekawe opisy wydarzeń z czasów pierwszej wojny światowej.

Niezłym pomysłem jest lista czasu (Zeitliste), na której w porządku chronologicznym przedstawione są wydarzenia mające wpływ na przebieg konfliktu. Zaczyna się oczywiście od zamachu w Sarajewie, o czym informuje telegram Bardolffa.

skan telegramu Bardolff melduje o zamachu w SarajewieNa tej samej stronie można zobaczyć też świadectwo zgonu arcyksięcia Ferdynanda.

A jeśli ktoś chciałby dowiedzieć się, o czym było pismo, na którym widnieje ostatni podpis cesarza Franciszka Józefa, powinien zerknąć do jednego artykułów części tematycznej “Cesarz na wojnie”.

W serwisie są także opisy działań zbrojnych na terenach obecnej Polski, np. w 1914 r. w Galicji, lub w Przemyślu w okresie 1914-1915 oraz inne.

huzarzy przekraczają rzekę

Am Vormarsch zum San. Husaren durchqueren einen Fluss